Изге Язма: I Көринтлеләргә хат
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T12:18:26.071744+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. I Көринтлеләргә Хат
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

I Көринтлеләргә Хат

Паулдан көринтлеләргә беренче хат

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

1

Сәламнәр һәм рәхмәт белдерү

1^1Аллаһы ихтыяры белән Мәсих Гайсәнең рәсүле булырга чакырылган Паул һәм Состенис имандаштан 2Мәсих Гайсә аша Аллаһыга багышланган, Аның изгеләре булырга чакырылган Көринттәге иман итүчеләр бердәмлегенә, шулай ук һәр урында Хакимебез Гайсә Мәсихнең исеменә мөрәҗәгать итүчеләрнең һәммәсенә сәлам. Мәсих – аларның һәм безнең Хакимебез+. 3Атабыз Аллаһы вә Хакимебез Гайсә Мәсихтән сезгә мәрхәмәт һәм иминлек булсын.

4Сезнең өчен Аллама һәрвакыт рәхмәт укыйм: Ул Мәсих Гайсә аша сезгә мәрхәмәт бүләк итте. 5Мәсих Гайсәдә сез һәрнәрсәдә: сүздә һәм белемдә баедыгыз,+
6шуның белән Мәсих хакындагы шаһитлыгыбыз сездә расланды. 7Шуңа күрә Хакимебез Гайсә Мәсихнең күренүен көткәндә, сезнең һичнинди рухи сәләткә мохтаҗлыгыгыз калмады+. 8Хакимебез Гайсә Мәсих килгән көндә кимчелексез булуыгыз өчен, Аллаһы сезне ахырга кадәр куәтләндерер+. 9Сезне Үзенең Углы Хакимебез Гайсә Мәсих белән аралашып тору өчен чакырган Аллаһы ышанычлы+.

Бердәмлектәге бүленешләр

10Имандашлар, Хакимебез Гайсә Мәсих исеме белән һәммәгездән ялварып сорыйм: барыгыз да бер сүзле булыгыз, арагызда төрле бүленешләр булмасын, киресенчә, уй-фикерләрегез бердәм булсын+. 11Имандашларым, сездә ызгыш-талашлар булгалавы турында миңа Хлоя өендәгеләрдән билгеле булды+. 12Мин шуны күздә тотам: сезнең арагызда «Мин – Паулныкы», «Мин – Апуллусныкы», «Мин – Кифасныкы[*]», «Ә мин – Мәсихнеке» дип сөйләүчеләр бар+. 13Әллә Мәсих бүленгәнме? Паул сезнең өчен хачка кадакландымы әллә? Әллә сез Паул исеме белән суга чумдыру йоласын үтәдегезме+? 14Аллаһыга шөкер, мин Криспи һәм Гәйдән башка сезнең берегезне дә суга чумдырмадым+. 15Шуңа күрә беркем дә минем исемем белән суга чумдырылдыгыз дип әйтә алмас. 16Әйе, мин тагын Эстефәнәс өендәгеләрне суга чумдырдым, моннан башка янә кемне дә булса чумдырганымны хәтерләмим+. 17Мәсих мине чумдыру өчен түгел, бәлки, Мәсих хачының әһәмияте юкка чыкмасын дип, Яхшы хәбәрне зирәк сүзләр кулланмыйча игълан итәргә җибәрде+.

Мәсих – Аллаһының кодрәте һәм зирәклеге

18Хач турындагы сүз һәлакәт юлындагылар өчен – акылсызлык, ә безнең, ягъни котылу юлындагылар өчен – Аллаһы кодрәте+. 19Изге язмада: «Зирәкләрнең зирәклеген юкка чыгарырмын, акыллыларның акылын кире кагармын»[*], – дип язылган бит+. 20Зирәкләр кайда да канун белгечләре кайда? Бу заманның оста бәхәсчеләре кайда? Аллаһы бу дөньяның зирәклеген акылсыз итмәдемени+? 21Аллаһы Үзенең тирән акылы белән билгеләгәнчә, бу дөнья үзенең зирәклеге белән Аны танып белә алмады. Шуңа күрә, Ул ышанганнарны игълан ителә торган Яхшы хәбәрнең акылсызлыгы аша коткаруны мәгъкуль күрде. 22Яһүдиләр могҗизалар таләп итәләр, ә греклар зирәклек эзлиләр+. 23Без исә хачка кадакланган Мәсих турында игълан итәбез, ә бу – яһүдиләр өчен киртә, башка халыклар өчен – акылсызлык+. 24Әмма Аллаһы чакырып алганнар өчен, яһүдиме ул, грекмы, Мәсих – Аллаһының кодрәте һәм зирәклеге+. 25Аллаһының «акылсызлыгы» кешеләрнең зирәклегеннән күпкә зирәгрәк һәм Аллаһының «көчсезлеге» кешеләрнең көченнән күпкә көчлерәк бит.

26Имандашлар, исегезгә төшерегез әле, Аллаһы сезне чакырган вакытта сез кем идегез? Сезнең кайберләрегез генә кешеләрчә акыллы, кодрәтле, беразыгыз гына затлы нәселдән иде. 27Әмма Аллаһы, акыл ияләренә һәм көчлеләргә оят булсын өчен, дөнья акылсыз һәм көчсез дип исәпләгәннәрне сайлап алды. 28Дөньяның мөһим саналганнарын юкка чыгару өчен, Ул дөньяның әһәмиятсезләрен һәм кимсетелгәннәрен сайлап алды,+
29шулай итеп, хәзер беркем дә Аллаһы алдында мактана алмый+. 30Әмма хәзер Аллаһы аркасында сез Мәсих Гайсәдә. Ул безнең өчен Аллаһыдан килгән зирәклек булды, һәм Аның аша безгә хаклык, изгелек бирелә һәм без гөнаһлардан йолып алынабыз+. 31Шулай итеп, Изге язмада язылганча: «Мактанучы кеше Раббы белән мактансын»[*]+.

2

2^1Имандашлар, яныгызга Аллаһының серен игълан итәргә килеп, мин купшы сүзләр белән яки зирәклек күрсәтеп сөйләмәдем+. 2Яныгызда булганда, мин Гайсә Мәсихтән һәм нәкъ менә хачка кадакланган Мәсихтән башка һичнәрсә белмәскә карар кылдым+. 3Мин яныгызга көчсез, бик курыккан һәм калтыранган хәлдә килдем+. 4-5Иманыгыз кешеләр акылына түгел, Аллаһы кодрәтенә нигезләнсен өчен, сүзем һәм вәгазем кеше зирәклегенең ышандырырлык сүзләрендә түгел, Аллаһы Рухының кодрәтен күрсәтүдә иде++.

Аллаһының зирәклеге

6Зирәклек турында инде без рухи яктан җитлеккәннәр арасында сөйлибез. Әмма ул хәзерге заман акылы яки бетүгә таба бара торган хәзерге заман хакимнәренең зирәклеге түгел+. 7Аллаһының әле дөнья яратылганчы ук даныбыз өчен билгеләнгән, ләкин яшерен серле зирәклеге турында сөйлибез без+. 8Әлеге зирәклекне бу дөньяның бер генә хакиме дә танымады. Әгәр танысалар, шөһрәтле Хаким Гайсәне хачка кадакламаган булырлар иде+. 9Изге язмада болай дип язылган:

«Аллаһы Үзен яратучыларга нәрсә әзерләгәнен
һичбер күз күрмәгән, колак ишетмәгән,
һичбер кешенең йөрәге бу турыда уйлап карамаган»[*]+.

10Моны исә Аллаһы безгә Үзенең Рухы белән ачты, чөнки Рух һәрнәрсәне тикшерә, хәтта Аллаһы уйларының түренә кадәр үтеп керә+. 11Кешедә булганны үзендәге рухтан башка тагын кем белә? Шуның кебек үк, Аллаһыда булганны да Аллаһы Рухыннан башка һичкем белми+.

12Без исә, Аллаһы тарафыннан нәрсә бүләк ителгәнен белү өчен, бу дөньяның рухын түгел, Аллаһыдан килгән Рухны кабул иттек+. 13Болар турында кеше зирәклеге өйрәткән сүзләр белән түгел, Рух өйрәткән сүзләр белән сөйлибез һәм рухи нәрсәләрне Аллаһы Рухына ия булган кешеләргә аңлатабыз+. 14Үзендә Аллаһы Рухы булмаган кеше Аллаһы Рухы күрсәткәннәрне кабул итми, чөнки аларны акылсызлык дип саный. Ул аларны аңлый алмый, чөнки болар турында Изге Рух ярдәме белән генә фикер йөртергә мөмкин+. 15Аллаһы Рухына ия булучы исә һәрнәрсә турында фикер йөртә ала, ә аның үзе турында һичкем фикер йөртә алмый. 16Изге язмада:

«Раббыга киңәш бирү өчен,

Аның уй-фикерләренә кем төшенгән?»[*]

– дип язылган. Без исә Мәсихнең уй-фикерләрен аңлыйбыз[*]+.

3

Аллаһының хезмәттәшләре

3^1Имандашлар, мин Аллаһы Рухына ия булучыларга сөйләгән кебек сөйли алмадым, дөньяви кешеләргә, Мәсих юлында имчәк бала сыман булганнарга сөйләгәндәй сөйләдем сезгә. 2Мин сезгә каты ризык түгел, сөт ашаттым, чөнки ул ризыкны кабул итәрлек түгел идегез. Хәзер дә кабул итәргә әзер түгелсез,+
3чөнки сез һаман да дөньяви яшисез. Әгәр арагызда көнләшү һәм ызгыш-талаш була икән, бу хәлдә сез дөньяви кешеләр түгелме һәм бу дөнья кешеләредәй эш итмисезме?!+
4Берегез: «Мин – Паулныкы», ә икенчегез: «Мин – Апуллусныкы», – ди икән, ул чакта сез бу дөнья кешеләреннән ничек аерыласыз?

5Кем ул Паул? Апуллус кем ул? Алар – хезмәтчеләр генә, һәм һәрберсенең Хаким тарафыннан бирелгән вазифасына карап, сез алар аркылы иман китердегез+. 6Мин утырттым, Апуллус су сипте, әмма үстерүен Аллаһы үстерде+. 7Шуңа күрә утыртучы да, су сибүче дә түгел, үстерүче Аллаһы гына мөһим+. 8Утыртучы белән су сибүче – асылда бер, әмма һәркайсы савабын үзенең хезмәтенә карап алачак+. 9Без – Аллаһының хезмәттәшләре, ә сез – Аллаһының кыры, Аның корылмасы+.

10Мин Аллаһы мәрхәмәте белән акыллы төзүчедәй нигез салдым, ә башка берәү шуның өстенә төзи. Әмма һәркем үзенең төзү рәвешенә игътибар итсен+. 11Һичкем инде салынган нигездән башкасын төзи алмый, ә ул нигез – Гайсә Мәсих+. 12Кем дә булса бу нигез өстенә алтыннан, көмештән, асылташлардан, агачтан, печәннән, саламнан төзесә, 13һәрберенең эше киләчәктә ачык күренәчәк, аны хөкем көне фаш итәчәк. Ул көн ут белән ачылыр да ут һәркемнең эшен сынар+. 14Корылмасы утка чыдаган савап алачак. 15Ә корылмасы янган зыян күрәчәк. Хәер, ул үзе котылып калачак, әмма ут эченнән чыккандай котылачак+.

16Әллә Аллаһы йорты булуыгызны һәм үзегездә Аллаһы Рухы яшәвен белмисезме+? 17Аллаһы йортын җимергәннең үзен Аллаһы җимерәчәк, чөнки Аллаһы йорты изге, ә ул йорт – сез+.

18Берегез дә үзен-үзе алдамасын. Кайберегез үзен бу дөньяның акыл иясе дип саный икән, акыл иясе булу өчен, аңа иң элек акылсыз булырга кирәк. 19Бу дөньяның акыллылыгы – Аллаһы алдында акылсызлыктыр. Изге язмада:

«Аллаһы акыл ияләрен үзләренең үк хәйләләрендә
эләктереп ала»[*], –

дип язылган бит+. 20Һәм тагын:

«Раббы акыл ияләренең уйларын белә:

алар файдасыз»[*]+.

21Шулай булгач, һичкем кешеләр белән мактанмасын. Һәрнәрсә – сезнеке бит, 22Паулмы, Апуллусмы, Кифасмы, дөньямы, тормышмы, үлемме, бүгенгеме яки киләчәкме – һәммәсе сезнеке. 23Сез исә – Мәсихнеке, ә Мәсих – Аллаһыныкы+.

4

Рәсүлләрнең хезмәте

4^1Шулай итеп, безне Аллаһы серләре ышанып тапшырылган Мәсих хезмәтчеләре дип санагыз. 2Моннан тыш ышанып тапшырылганнарның һәрберсенең тугры булуы таләп ителә. 3Сезнең яки башкаларның мине хөкем итүе әһәмиятле түгел, мин үзем дә үземне хөкем итмим. 4Үземдә бернинди гаеп күрмәсәм дә, моның белән акланмыйм бит. Мине хөкем итүче – Хаким Гайсә+. 5Шуңа күрә, вакытыннан элек хөкем итмәгез, Хакимебезнең килүен көтегез. Ул караңгылыкта яшерелгәннәрне яктыртып күрсәтәчәк һәм күңелдәге ниятләрне фаш итәчәк, шул чакта һәркемне Аллаһы мактаячак+.

6Имандашлар, «Язылганнан тыш бернәрсә дә сорамагыз» дигән сүзләрнең мәгънәсен безнең үрнәктә төшенсеннәр дип, мин сезнең хакка боларны үзем һәм Апуллус турында әйтәм. Ул чакта берәүне башка берәүдән өстенрәк куеп, аның белән мактанмассыз+. 7Сине кем өстен итеп куя? Үзеңдә булган, кабул итеп алмаган берәр нәрсәң бармы? Ә инде кабул итеп алгансың икән, бүләк ителгән белән нигә мактанасың+?

8Сез инде тукландыгыз, баедыгыз, бездән башка патшалар да булдыгызмыни?! Мин, чыннан да, патшалар булуыгызны теләр идем, шул вакытта без дә сезнең белән бергә патшалар булыр идек!+
9Ә миңа Аллаһы безне, рәсүлләрне, иң начарлар арасына куйган сыман тоела, чөнки безне үлемгә хөкем ителгәндәй, бөтен дөнья – фәрештәләр, кешеләр өчен дә тамаша итте+. 10Без – Мәсих хакына тилеләр, сез исә – Мәсихтә акыллылар! Без – хәлсезләр, ә сез – көчлеләр! Сезне хөрмәтлиләр, ә безне хурлыйлар+. 11Хәтта, әлегә кадәр ачлыкка һәм сусауга дучарбыз, ярым ялангач һәм кыйналган хәлдә, бер урыннан икенче урынга күченеп йөрибез,+
12үз кулларыбыз белән авыр хезмәт башкарып көн күрәбез. Безгә ләгънәт укыйлар – без фатиха бирәбез; безне эзәрлеклиләр – без түзәбез+. 13Безгә яла ягалар – без яхшылык белән җавап бирәбез. Дөнья өчен әлегә кадәр барысы тарафыннан санга саналмаган чүп-чардай булдык без.

14Мин боларны сезне оялту өчен язмыйм, яраткан балаларым кебек кисәтәм+. 15Гәрчә Мәсих юлында меңләгән нәсыйхәтчеләрегез булса да, аталарыгыз күп түгел. Яхшы хәбәр белдереп, Мәсих Гайсә аша мин сезнең атагыз булдым+. 16Шуңа күрә ялварып сорыйм: миннән үрнәк алыгыз+. 17Шуның өчен мин сезгә үземнең сөекле һәм Хакимгә тугрылыклы углым Тимутәйне җибәрдем. Ул Мәсих Гайсәгә ияреп тормыш итүем һәм һәр җирдә һәрбер иман итүчеләр бердәмлегендәге өйрәтүләрем турында сезнең исегезгә төшерер+.

18Сезнең кайберләрегез минем яныгызга килмәвемне уйлап масая башлаган. 19Әмма, Раббы[*] насыйп итсә, мин тиздән сезгә килермен һәм әлеге масаючыларның сүзен түгел, көчен сынап белермен+. 20Аллаһы Патшалыгы сүздә түгел, көчтә бит+. 21Нәрсә телисез сез? Яныгызга таяк яки мәхәббәт һәм басынкылык рухы белән килимме+?

5

Имандашлар арасындагы фәхешлек

5^1Дөрестән дә, арагызда фәхешлек, хәтта мәҗүсиләрдә дә булмаган фәхешлек урын алуы турында хәбәрләр бар. Кемдер үги анасын да үзенә хатын иткән икән+. 2Ә сез елыйсы урында тагын да тәкәбберләнгәнсез! Андый эш кылучыны арагыздан сөрергә кирәк иде. 3Җисемем белән булмасам да, рухым белән яныгызда мин. Моны кылган кеше белән нәрсә эшләргә икәнлеге турында яныгызда булгандай карар бирдем+. 4Хакимебез Гайсә исеме белән җыелгач, рухым һәм Хакимебез Гайсәнең кодрәте сезнең белән булганда, 5Раббы көнендә рухы котылсын дип, тәнен юкка чыгару өчен, бу кешене шайтан кулына тапшырырга кирәк+.

6Сезнең өчен мактанырлык һичнәрсә юк. Аз гына ачыткының да бөтен камырны ачытуын белмисезме әллә+? 7Шулай булгач, иске ачыткыны юк итегез дә яңа төче камыр булырсыз. Чынлыкта сездә инде ачыткы юк, чөнки Котылу бәйрәменә әзерләнгән бәрәнебез – Мәсих инде безнең өчен корбан ителде+. 8Шуңа күрә иске ачыткы – усаллык һәм явызлык ачыткысы белән түгел, ачыткысыз сафлык һәм хакыйкать икмәге белән бәйрәм итик+.

9Мин сезгә хатымда, фәхеш кешеләр белән аралашмагыз, дип язган идем+. 10Хәер, бу дөньядагы фәхеш кешеләр яки комсызлар, талаучылар, потка табынучылар белән аралашмагыз дияргә уйламадым, юкса дөньядан китәргә тиеш булыр идегез. 11Имандаш дип аталып та, фәхеш яки комсыз, потка табынучы яки яман телле, эчкече яки талаучы булып кала бирүче белән аралашмавыгызны, хәтта андый кеше белән бергә ашамавыгызны күздә тотып яздым мин+.

12Ник миңа иман итүчеләрдән читтә булганнарны хөкем итәргә? Арагыздагыларны хөкем итәргә тиеш түгелмени сез+? 13Читтә булганнарны исә Аллаһы хөкем итә. «Үз арагыздан яманлык кылучыны сөрегез!»[*]

6

Имандашлар арасындагы дәгъвалар

6^1Арагыздагы башка берәүгә дәгъвасы булган кеше, изгеләр алдында түгел, имансызлар алдында хөкем ителергә ничек батырчылык итәр икән+? 2Дөньяны изгеләр хөкем итәчәген белмисезме әллә? Дөньяны хөкем итү сезгә бирелә икән, вак-төяк эшләрне хөкем итә алмассызмы+? 3Фәрештәләрне хөкем итәчәгебезне белмисезме әллә? Шулай икән, көндәлек дәгъваларны хөкем итәргә сәләтебез җитмәсме? 4Ә көндәлек дәгъваларны хәл итәргә кирәк булганда, сез бердәмлектә бернинди әһәмияте булмаганнарны хөкемчеләр итеп куясызмы? 5Моны сезгә оят булсын дип әйтәм. Әллә имандашлары арасындагы бәхәсләрне хәл итәрлек бер генә акыллы кешегез дә юкмы+? 6Имандаш белән имандаш дәгъвалаша, өстәвенә бу – имансызлар алдында эшләнелә! 7Бер-берегезне хөкемгә тарту инде үзе үк сезнең тулысынча җиңелүегезне күрсәтә. Сезгә рәнҗетелгәннәр һәм алданганнар булып калу яхшырак түгелме+? 8Әмма сез рәнҗетәсез һәм алдыйсыз, хәтта имандашларыгызны да.

9Явызлык кылучыларның Аллаһы Патшалыгына ия була алмаячакларын белмисезме әллә? Алданмагыз: азгыннар, потка табынучылар, зиначылар, җенси бозыклыкка бирелгәннәр, бер-берсе белән җенси мөнәсәбәткә керүче ирләр,+
10караклар, комсызлар, эчкечеләр, яман теллеләр, талаучылар – берсе дә Аллаһы Патшалыгына ия була алмаячаклар+. 11Кайберләрегез менә шундый иде. Әмма Хакимебез Гайсә Мәсих исеме һәм Аллабыз Рухы белән юылып чистарындыгыз, изге ителдегез һәм акландыгыз+.

Тәнегез белән Аллаһыны данлагыз

12«Миңа бар нәрсә рөхсәт ителә», әмма һәммә нәрсә дә файдалы түгел. «Һәммә нәрсә миңа рөхсәт ителә», әмма минем белән бернәрсә дә хакимлек итмәскә тиеш+. 13«Ризык – карын өчен, карын – ризык өчен», әмма Аллаһы анысын да, монысын да юк итәчәк. Тән исә фәхешлек өчен түгел, Хакимебез Гайсә өчен, Хакимебез исә – тән өчен була. 14Аллаһы Хаким Гайсәне үледән терелтте һәм Үзенең кодрәте белән безне дә терелтәчәк. 15Тәннәрегезнең Мәсих тәне әгъзалары булуын белмисезме әллә? Шулай булгач, әллә миңа, Мәсихнең әгъзаларын алып, аларны фахишә әгъзалары итәргәме? Һич булмас!+
16Фахишә белән кушылучының аның белән бер тән булуын белмисезме әллә? Изге язмада: «Икесе дә бер тән булыр»[*], – дип язылган бит+. 17Ә инде Хакимебез Гайсә белән кушылучы Аның белән рухи яктан бер була+.

18Фәхешлектән качыгыз! Кеше эшләгән барлык башка гөнаһлар тән белән бәйле түгел, ә фәхешлек итүче үз тәненә каршы гөнаһ кыла+. 19Сезнең тәнегез – Изге Рух йорты. Изге Рух сезгә Аллаһы тарафыннан бирелде һәм сездә яши. Әллә сез моны белмисезме? Сез инде үзегезгә үзегез хуҗа түгел,+
20чөнки сез кыйммәт бәягә сатып алындыгыз. Шуңа күрә тәнегез белән Аллаһыны данлагыз+.

7

Никах турында

7^1Инде миңа язганнарыгызга килгәндә, ир кешенең хатын-кыз белән җенси мөнәсәбәткә кермәве яхшы, 2әмма, фәхешлек булмасын өчен, һәр ирнең – үз хатыны һәм һәр хатынның үз ире булсын. 3Ир – хатынына, хатын иренә карата үз бурычын үтәсен+. 4Хатын үз тәненә үзе хуҗа түгел, ире – хуҗа, шуның кебек ир дә үз тәненә үзе хуҗа түгел, хатыны – хуҗа. 5Дога кылу өчен килешенгән берникадәр вакыттан башка, бер-берегездән читләшмәгез. Аннан соң тагын бергә булыгыз. Шулай итеп, шайтан, тотнаксызлыгыгыздан файдаланып, сезне аздыра алмас+. 6Хәер, моны әмер итеп түгел, ташлама ясап әйтәм+. 7Бар кешеләрнең дә минем кебек булуларын телим. Әмма һәркемнең Аллаһыдан бирелгән сәләте бар: берәүнең мондый, ә икенче берәүнең башка төрле+.

8Никахсызларга һәм тол хатыннарга әйтәм: аларга минем кебек калу яхшырак булыр. 9Әмма инде түзә алмасалар, никахлашсыннар. Җенси дәрт белән януга караганда, өйләнү яки кияүгә чыгу яхшырак бит+.

10Ә инде никахтагыларга мин түгел, Хакимебез Үзе әмер бирә: хатын иреннән аерылмасын+. 11Әгәр аерыла икән, ул чакта ирсез торсын яки үз ире белән яңадан килешсен. Ир дә үз хатынын ташламасын+.

12Ә башкаларга, Хакимебез түгел, мин әйтәм: әгәр берәр имандашыңның иман итмәүче хатыны булып һәм хатын аның белән яшәргә риза икән, ир аны ташламаска тиеш+. 13Берәр хатынның ире иман итми икән һәм ир аның белән яшәргә риза булса, хатын аны ташламаска тиеш. 14Иман итмәүче ир – иманлы хатын аша һәм иман итмәүче хатын иманлы ир аша изге ителә. Югыйсә сезнең балаларыгыз саф булмас иде, ә болай изгедер+. 15Иман итмәүче ир яки хатын исә аерылырга теләсә, аерылсын. Мондый хәлдә иман итүче ир яки хатын үз иренә яки хатынына бәйләнмәгән бит. Аллаһы безне имин яшәргә чакырды. 16Әй син, хатын, иреңне коткара алмаячагыңны каян беләсең? Син, ир, хатыныңны коткара алмаячагыңны каян беләсең+?

Һәркем Аллаһы чакырганча яшәсен

17Һәркем Хаким Гайсә билгеләгәнчә һәм Аллаһы чакырган вакыттагы кебек яшәсен. Барлык иман итүчеләр бердәмлекләренә минем күрсәтмәм шундый. 18Аллаһы чакырганда, сөннәтле берәү сөннәтле булуын яшермәсен. Аллаһы чакырганда, сөннәтсез булган сөннәтсез кала бирсен+. 19Сөннәтле яки сөннәтсез булу бернәрсә түгел, Аллаһы әмерләрен үтәү генә мөһим+. 20Аллаһы чакырганда, һәркем нинди хәлдә булса, шулай кала бирсен. 21Аллаһы чакырганда, син кол идеңме? Бу сине борчымасын, әмма ирек алырга мөмкинлегең булса, аннан файдалануың яхшырак[*]. 22Хаким Гайсәгә кол сыйфатында чакырылган – Аның азат ителгән кешеседер. Ә чакырылган ирекле кеше – Мәсихнең колы+. 23Сез кыйммәт бәягә сатып алындыгыз, шуңа күрә кешеләрнең коллары булмагыз+. 24Имандашлар, Аллаһыга нинди хәлдә чакырылган булсагыз, шул хәлдә калыгыз.

Никахсызларга киңәш

25Никахсызларга карата Хаким Гайсәдән әмерем юк, ләкин мин Хакимнән алган мәрхәмәткә таянып, ышанычлы кеше буларак киңәш бирәм+. 26Хәзерге заманның авыр шартларын истә тотып, кеше нинди хәлдә булса, аңа шул хәлдә калу яхшырак дип исәплим. 27Син никахта булсаң, аерылу турында уйлама. Хатынсыз калдыңмы? Хатын эзләмә. 28Хәер, өйләнсәң дә гөнаһ кылмассың. Кияүгә чыккан кыз да гөнаһланмас. Әмма андыйларның бу тормышта мәшәкатьләре күп булачак, ә мин сезне бу мәшәкатьләрдән саклап калырга телим.

29Имандашлар, сезгә шуны әйтәм: вакыт инде аз. Моннан ары хатынлылар – хатынсыздай, 30елаучылар – еламаучылар кебек, шатланучылар – шатланмаучылар кебек, сатып алучылар – сатып алмаучылар кебек,+
31бу дөньяда булган нәрсәләрдән файдаланучылар файдаланмаучылар кебек булсыннар. Дөнья үзенең хәзерге хәлендә бетүгә таба бара+.

32Ә мин мәшәкатьсез яшәвегезне телим. Өйләнмәгән кеше Хаким Гайсәнең эшләре, Аңа ярау турында кайгырта,+
33ә өйләнгән кеше, хатынына ярарга тырышып, дөньяви эшләр турында кайгырта, 34һәм игътибары төрле якка юнәлә. Кияүгә чыкмаган яки гыйффәтле кыз, тәнем һәм рухым белән изге булыйм дип, Хаким Гайсәнең эшләрен кайгырта, ә инде кияүгә чыккан хатын, иренә ярарга тырышып, дөньяви эшләр турында кайгырта. 35Мин моны сезнең файдага сөйлим, өстегезгә богау салырга теләмим. Әдәп белән яшәп, игътибарыгызны читкә юнәлтмичә, Хакимгә бирелеп хезмәт итүегезне телим.

36Әгәр берәү үз кызының инде яше җитеп тә кияүгә чыкмый калуын килешсез дип исәпләсә, теләгәнен кылсын – гөнаһ булмас. Аны кияүгә бирсен. 37Әмма кеше үз фикерендә нык торып, беркем мәҗбүр итмәсә һәм әгәр дә ул, үз ихтыярына буйсынып, кызын кияүгә бирмәскә дип карар кылса, ул яхшы эшли. 38Шунлыктан, кызын кияүгә бирүче яхшы, ә инде кияүгә бирмәүче тагын да яхшырак эшли[*]+.

39Ире исән чакта хатын аңа бәйле. Ире үлгәч, кемгә теләсә, шуңа кияүгә чыгарга ирекле, тик ул Хаким Гайсәгә иман итүче булсын+. 40Ләкин кияүгә чыкмаса, хатын бәхетлерәк була, мин шулай уйлыйм. Изге Рух миндә дә бар дип саныйм.

8

Потларга корбан ителгән ризык турында

8^1Потларга корбан ителгән ризыкка килсәк, бу турыда һәммәбезнең белеме булуы безгә билгеле. Ләкин белем тәкәбберләндерә, мәхәббәт исә көч бирә+. 2Кем дә кем нәрсәдер беләм дип уйлый икән, чынлыкта ул әле белми+. 3Ә Аллаһыны яратучы Аның тарафыннан танылган+.

4Димәк, потларга корбан ителгән ризыкларны ашауга килгәндә, без шуны беләбез: потлар дөньяда бернәрсә түгел, һәм Аллаһыдан башка алла юк+. 5Җирдә яисә күктә илаһлар дип аталганнар булса да (чыннан да, күп «илаһлар» һәм күп «хуҗалар» бар), 6безнең бер генә Аллаһы – Атабыз бар. Бөтен нәрсә Аңардан, һәм без Аның өчен яшибез. Безнең бер Хакимебез – Гайсә Мәсих бар, һәрнәрсә Аның аркылы булды һәм без Аның аша яшибез+.

7Әмма барлык кешеләрдә дә андый белем юк. Потларга күнеккәнлектән, үзләре ашый торган ит турында, ул потка корбан ителгән, дип уйлап, кайберәүләрнең зәгыйфь вөҗданнары пычрана+. 8Ризык безне Аллаһыга якынайтмый, чөнки ашамыйча һичнәрсә югалтмыйбыз, ашап та һичнәрсә казанмыйбыз+.

9Әмма сак булыгыз: бу хөрлегегез вөҗданы зәгыйфь булганнарны абындырмасын. 10Вөҗданы зәгыйфь булган берәү сине, белемлене, потханәдә табын артында утырганда күрсә, потларга корбан ителгән ризыкны ашарга ярый икән, дип уйламасмы+? 11Шулай белемең бу зәгыйфь имандашыңны һәлак итәр. Ә менә Мәсих аның өчен дә үлде бит+. 12Имандашларга каршы шул рәвешчә гөнаһ кылуыгыз һәм аларның зәгыйфь вөҗданын яралавыгыз белән сез Мәсихкә каршы да гөнаһ кыласыз. 13Менә шуңа күрә ашаган ризыгым имандашымны гөнаһка төшерә икән, аны гөнаһка китермәү өчен, һичкайчан ит ашамам+.

9

Рәсүлнең хокуклары

9^1Мин хөр түгелмени? Мин әллә рәсүл түгелме? Мин Хакимебез Гайсәне күрмәдемме әллә? Хаким миңа тапшырган хезмәтемнең җимеше түгелмени сез+? 2Әгәр башкаларга рәсүл түгелмен икән, сезнең өчен – рәсүл, чөнки Хаким белән берләшүегез – минем рәсүллегемә дәлил.

3Мине гаепләүчеләргә каршы түбәндәгечә җавап бирәм. 4Әллә ашау-эчүгә хакыбыз юкмы+? 5Башка рәсүлләр, Хаким Гайсәнең энеләре һәм Кифастай иманлы хатыныбызны үзебез белән сәяхәткә алырга хакыбыз юкмы+? 6Барнаб һәм мин генә яшәү өчен эшләргә тиешме+?

7Кайсы гаскәри үз хисабына хезмәт итә? Йөзем бакчасы утырткан кеше җимешләрен ашамыймыни?! Көтү көткән кеше аның сөтен эчмимени?!+
8Мин боларны кеше уйлаганча гына сөйлимме? Канун да шул хакта сөйли түгелме соң? 9Муса канунында: «Ашлык сугучы үгезнең авызын бәйләп куйма»[*], – дип язылган бит. Әллә Аллаһы үгезләр хакында кайгыртамы?!+
10Бу безнең өчен әйтелмәгәнме әллә? Әйе, бу безнең өчен язылган, чөнки сөрүче, уңыштан үз өлешемне алырмын дигән өмет белән сөрергә тиеш, ашлык сугучы да шундый ук өмет белән сугарга тиеш+. 11Арагызда рухи орлык чәчкәнбез икән, сездән матди уңыш көтүебез бик күпме әллә+? 12Әгәр башкаларның сездән ярдәм алырга хокукы бар икән, безнең хокукыбыз тагын да күбрәк түгелме соң?! Без, шулай да, бу хокуктан файдаланмадык, Мәсих турындагы Яхшы хәбәр таралганда, тоткарлык булмасын өчен, без бар нәрсәгә түзәбез. 13Аллаһы йортында эшләүчеләрнең Аллаһы йортыннан туклануларын, мәзбәхтә хезмәт итүчеләрнең шунда китерелгән корбаннардан өлеш алуларын белмисезме+? 14Шуның кебек үк Хаким Гайсә дә Яхшы хәбәрне игълан итүчеләргә әлеге хезмәт хисабына көн күрергә әмер бирде+.

15Әмма мин үзем бу хокукларның берсеннән дә файдаланмадым һәм бу сүзләрне сездән ярдәм көтеп язмыйм. Кем дә булса мине шушы мактануымнан мәхрүм итүгә караганда, үлүем яхшырак+. 16Мин Яхшы хәбәр игълан итәм икән, мактанырлык бернәрсә юк, чөнки бу – минем тиешле вазифам. Әгәр Яхшы хәбәр таратудан туктасам, башкаема кайгы-хәсрәт килсен!+
17Моны үз теләгем белән эшләсәм, савабы булачак. Әгәр үз ихтыярым белән эшләмәсәм, мин бары үземә ышанып тапшырылган хезмәтне башкарам+. 18Минем өчен савап нинди булачак соң? Бу шуннан гыйбарәт: Яхшы хәбәрне таратканда, мин үз хокукларымнан һич тә файдаланмыйча, бу хезмәтне бушлай башкарам+.

19Мин барысыннан азат булсам да, тагын да күбрәк кешене Аллаһыга китерү өчен, мин һәммәсенә кол булдым+. 20Яһүдиләрне Аллаһыга китерү өчен, яһүди кебек булдым. Үзем Муса кануны хакимлегендә булмасам да, Канундагыларны Аллаһыга китерү өчен, алар алдында Канун хакимлегендәге шикелле булдым+. 21Муса канунын белмәгәннәрне Аллаһыга китерү өчен, алар алдында Канунны белмәүчедәй булдым. Әлбәттә, бу – Аллаһы канунын тотмыйм дигән сүз түгел, киресенчә, мин Мәсих канунына буйсынам+. 22Зәгыйфьләрне Аллаһыга китерим дип, зәгыйфьтәй булдым. Ничек кенә булмасын, кайберләрен генә булса да коткарыйм дип, мин барысына үзләре кебек булдым+. 23Яхшы хәбәрнең фатихаларын уртаклашыйм дип, боларның һәммәсен Яхшы хәбәр бәрабәренә эшлим.

24Ярыштагыларның һәммәсенең йөгерүен, әмма бүләкне берсенең генә алуын беләсездер бит. Шулай булгач, бүләк алу өчен йөгерегез!+
25Ярышучыларның һәрберсе сабырлык белән әзерләнә. Алар моны фани бер таҗ алу өчен эшлиләр, ә без бакый бер таҗ алу өчен эшлибез+. 26Шуның өчен дә мин максатсыз йөгермәм, буш һавага сугучыдай көрәшмәм. 27Әмма башкаларга Яхшы Хәбәрне игълан итеп, үзем савап алу хокукыннан мәхрүм калмас өчен, тәнемне чыныктырам һәм аны үз ихтыярыма буйсындырам.

10

Потлар турында кисәтү

10^1Имандашлар, ата-бабаларыгыз белән булган хәлләрне белми калуыгызны теләмим. Алар барысы да болыт астыннан үттеләр дә Кызыл диңгез кичтеләр+. 2Болыт астыннан үткәндә һәм диңгез кичкәндә, алар гүя суга чумдырылып, Муса шәкертләре булдылар[*]. 3Һәммәсе дә күктән җибәрелгән бер үк рухи ризыкны ашады[*]+. 4Һәммәсе дә үзләре белән йөргән рухи кыядан бер үк рухи эчемлекне эчте. Бу кыя исә – Мәсих Үзе. 5Хәер, аларның күпчелеге Аллаһыга яраклы булмады һәм аларның тәннәре чүлдә таратып ташланды+.

6Алар белән булган хәлләр безнең өчен сабак: алар яман теләкләргә бирелгәндәй, без яман нәрсәләр теләргә тиеш түгел+. 7Шулай ук, кайберләредәй потка табынучылар булмагыз. Изге язмада алар хакында: «Халык ашарга һәм эчәргә утырды, ә аннан соң күңел ачарга торып бастылар»[*], – дип язылган+. 8Кайберләредәй фәхешлек итмик – бер көн эчендә аларның егерме өч меңе һәлак булды[*]+. 9Кайберәүләр эшләгәндәй, без Мәсихне сынамыйк – алар елан чагуыннан үлделәр[*]+. 10Аларның кайберләре сукрангандай, сез сукранмагыз – аларны һәлак итүче фәрештә үтерде[*]+.

11Бу хәлләр башкаларга сабак булсын өчен эшләнелде, ә безгә, заманның ахыры якынлашканда яшәүчеләргә нәсыйхәт итеп язылган+. 12Менә шуңа күрә кем дә кем нык торам дип уйлый икән, сак булсын: егыла күрмәсен!+
13Сез гадәти, кешеләргә хас сынауга дучар булдыгыз. Аллаһы ышанычлы, Ул сез чыдый алмаслык сынауга юл куймас. Сыналганда түзеп тору өчен, сезгә котылу юлын да күрсәтәчәк+.

14Шуңа күрә, газиз дусларым, потларга табынудан качыгыз+. 15Мин сезгә акыллы кешеләргә сөйләгәндәй сөйлим. Сөйләгәннәрем турында үзегез фикер йөртегез. 16Без рәхмәт белдергән шөкрана касәсе безне Мәсих канына катнаштырмыймы? Сындырып алган икмәбегез безне Мәсих тәненә катнаштырмыймы+? 17Икмәк бер, һәм без, күп булсак та, бер тәнне тәшкил итәбез, чөнки бер икмәкне уртаклашабыз+.

18Исраил халкына карагыз: корбан итен ашаучылар мәзбәхтәге гыйбадәттә катнашучылар түгелме+? 19Шулай итеп, нәрсәне күз алдында тотам мин? Пот та, потка китерелгән корбан да нинди дә булса әһәмияткә ияме+? 20Һич юк. Әмма мәҗүсиләр корбанны Аллаһыга түгел, җеннәргә китерәләр. Ә мин җеннәр белән аралашуыгызны теләмим+. 21Хаким Гайсәнең касәсеннән дә, җеннәр касәсеннән дә эчә алмыйсыз. Бер үк вакытта Хакимнең дә, җеннәрнең дә табынында катнаша алмыйсыз бит инде+. 22Әллә без Раббыны көнләштерергә телибезме? Әллә без Аңардан кодрәтлерәкме+?

Һәммәсен дә Аллаһы даны өчен эшләгез

23«Һәрнәрсә рөхсәт ителә», әмма һәрнәрсә дә файдалы түгел. «Һәрнәрсә рөхсәт ителә», әмма һәрнәрсә дә гыйбрәтле булмас+. 24Һәркем үзенә файдалыны түгел, башкаларга файдалыны эзләсен+.

25Ит базарында сатыла торганнарның барысын да ашагыз һәм, вөҗданыгыз тыныч булсын өчен, төпченеп тормагыз+. 26Изге язмада язылганча: «Җир һәм андагы бар нәрсә – Раббыныкы»[*]+. 27Әгәр иман итмәүче берәү сезне ашка чакыра һәм сез барырга телисез икән, вөҗданыгыз тыныч булсын өчен тәкъдим ителгән һәрнәрсәне төпченмичә ашагыз+. 28Ләкин берәү сезгә: «Бу – потка китерелгән корбан», – дисә, әлеге сүзләрне әйткән кеше хакына, вөҗдан хакына ашамагыз. 29Вөҗдан дигәннән, сезнекен түгел, әлеге кешенең вөҗданын күз алдында тотам. Ни өчен әле азатлыгым башка вөҗдан белән чикләнергә тиеш? 30Әгәр ризыкны Аллаһыга рәхмәт әйтеп кабул итәм икән, бу ризык өчен нигә мине шелтәләргә+?

31Шулай итеп, ашыйсызмы, эчәсезме яки башка берәр нәрсә эшлисезме – һәммәсен дә Аллаһы даны өчен эшләгез+. 32Яһүдиләргә дә, грекларга да яисә Аллаһы бердәмлегенә дә авырлык китермәгез+. 33Мин дә үз файдама түгел, күпләр котылсын өчен, алар файдасына һәркемгә һәрнәрсәдә ярарга тырышам бит+.

11

11^1Мин Мәсихтән үрнәк алгандай, сез дә миннән үрнәк алыгыз+.

Гыйбадәт кылу тәртибе

2Имандашлар, һәрнәрсәдә мине истә тотуыгыз һәм күрсәтмәләремне ничек биргән булсам, шулай үтәвегез өчен, сезне мактыйм.

3Шуны белүегезне телим: һәр ирнең Башы – Мәсих, хатынның башы – ир, ә Мәсихнең Башы – Аллаһы+. 4Баш киеме киеп дога кылучы яки пәйгамбәрлек итүче һәр ир үзенең башын оятлы итә. 5Ә менә баш киеме кимичә дога кылучы яки пәйгамбәрлек итүче һәр хатын үзенең башын оятлы итә, чөнки бу хәл хатынның чәче кырылуга тиң+. 6Хатын башына кияргә теләми икән, чәчен алдырсын, ә инде чәче алынган яки кырылган булу аның өчен оят икән, ул чакта башына кисен+. 7Шулай итеп, ир кеше Аллаһының чагылышы һәм даны булганга күрә, башына кияргә тиеш түгел, ә хатын – ирнең даны+. 8Ир – хатыннан түгел, хатын – ирдән,+
9һәм ир хатын өчен түгел, хатын ир өчен яратылган+. 10Шуңа күрә хатын фәрештәләр хакына баш өстендә хакимлек билгесен йөртергә тиеш.

11Хәер, Хаким Гайсә алдында ир – хатыннан, хатын ирдән бәйсез түгел,+
12чөнки хатын ирдән яратылгандай, ир дә хатыннан туа. Ә һәрнәрсә Аллаһыдан килә. 13Үзегез фикер йөртегез: хатын кешегә башына кимичә Аллаһыга дога кылу килешерме? 14Сезне табигать үзе үк өйрәтә: ир кешенең чәче озын икән, бу – аның өчен хурлык. 15Әмма хатынның чәче озын икән, бу – аның өчен дан, чөнки чәч аңа япма итеп бирелгән+. 16Хәер, әгәр кем дә булса бу хакта бәхәсләшергә тели икән, бездә дә, Аллаһы бердәмлекләрендә дә андый гадәт юк.

Хаким Гайсәне искә алу

17Бу күрсәтмәләремне биреп, сезне мактамыйм, чөнки сезнең җыелышларыгыз файдага караганда күбрәк зыян китерә. 18Беренчедән, иман итүчеләр бердәмлеге җыелышларында аерым бер төркемнәргә бүленүегез турында ишеттем. Мин моңа берникадәр ышанам да+. 19Чыннан да, ышанычлы кешеләр билгеле булсын өчен, төрле карашларның булуы кирәк+.

20Сез бергә җыелган вакытны Хаким Гайсәне искә алу ашы дип атап булмый. 21Һәркем үз ризыгын башкалардан элегрәк ашарга ашыга бит, шулай итеп, кайберәүләр ач кала, кайберәүләр исерә. 22Ашарга һәм эчәргә сезнең өегез юкмы әллә?! Әллә сез Аллаһы бердәмлеген санга сукмыйсызмы һәм мохтаҗларны оятка калдырасызмы? Нәрсә әйтергә инде сезгә? Сезне мактаргамы? Юк, моның өчен мактамыйм+.

23Хакимнең Үзеннән алып, мин сезгә тапшырдым боларны: Хакимебез Гайсә хыянәткә дучар булган төнне икмәк алды да+
24шөкрана кылып сындырды һәм: «Бу сезнең хакка бирелә торган тәнемдер. Мине искә алу өчен, шулай эшләгез», – диде+. 25Шул рәвешчә, аштан соң кулына касә алды да: «Менә бу касә – каным белән расланган яңа килешүдер. Аннан эчкән саен, аны Мине искә алу өчен эшләгез», – диде+. 26Шулай итеп, бу икмәкне ашаган һәм бу касәдән эчкән саен, сез, Хаким килгәнче, Аның үлемен күрсәтеп торасыз.

27Димәк, кем дә кем, бу йолага хөрмәт күрсәтмичә, икмәкне ашаса һәм Хакимнең касәсеннән эчсә, Аның тәне вә канына каршы гөнаһ кылуда гаепле булыр+. 28Кеше башта үз-үзен сынарга тиеш, аннан соң гына бу икмәкне ашый һәм бу касәдән эчә ала. 29Кемдер Хаким тәненә әһәмият бирмичә ашый һәм эчә икән, ул шуның белән үз-үзен хөкемгә дучар итә. 30Менә шуның өчен күбегез зәгыйфь һәм авыру, вафат булганнар да аз түгел. 31Ә без үз-үзебезне тикшерсәк, хөкем ителмәс идек. 32Хөкем ителгәндә исә, дөнья белән бергә хөкем ителмәс өчен, Хаким безне Үзе тәрбияли+.

33Шуңа күрә, имандашларым, ашарга җыелганда, бер-берегезне көтегез. 34Җыелуыгыз Аллаһы тарафыннан хөкем ителерлек булмасын өчен, ач кеше өендә ашасын. Ә башка нәрсәләр хакында, яныгызга килгәч, күрсәтмә бирермен.

12

Изге Рухтан килгән сәләтләр

12^1Имандашлар, Изге Рухтан килгән сәләтләр хакында да белми калуыгызны теләмим+. 2Исегездәме, мәҗүси вакытыгызда, кемдер җитәкләп йөрткән сыман, телсез потларга тартыла идегез+. 3Менә шуның өчен, аңласыннар дип, сезгә белдерәм: Аллаһы Рухы белән сөйләүче беркем дә: «Гайсәгә ләгънәт», – димәс, һәм бары Изге Рухы булган гына: «Гайсә – Хаким», – дип әйтә алыр+.

4Изге Рух биргән сәләтләр төрле, әмма Рух бер үк+. 5Хезмәт итүнең төрле төрләре бар, әмма Хаким бер үк+. 6Гамәлләр дә төрле, әмма барыбызда да һәммә нәрсәне эш итүче – шул ук бер Аллаһы+.

7Һәрберебездә исә Рухның уртак файдага эш итүе күренә. 8Берәүгә Рух аша зирәклек белән сөйләү, икенчесенә шул ук Рух аркылы белем бирү осталыгы бирелә. 9Башка берәүгә шул ук Рух тарафыннан иман бирелә, ә икенче берәүгә шул ук Рух тарафыннан дәвалау сәләте бирелә+. 10Берәүгә – могҗиза күрсәтү, берәүгә – пәйгамбәрлек итү[*], башка берәүгә – төрле рухларны аера белү, кайберәүгә – таныш булмаган төрле телләрдә[*] сөйләү, башкасына телләрне аңлата белү бирелә+. 11Боларның һәммәсен дә бер үк Рух эшли һәм һәркемгә сәләтне Үзе теләгәнчә бүлеп бирә.

Тән бер, ә әгъзалар күп

12Мәсих күп әгъзаларга ия булган тән кебек. Тән күп әгъзалардан торса да, бер бөтенне тәшкил итә+. 13Без һәммәбез дә: яһүдиләр яки греклар, коллар яки иреклеләр, бер Рух белән чумдырылып, бер тән булдык, һәм шул ук Рух һәммәбезгә эчү өчен бирелде+.

14Тән исә бер әгъзадан түгел, күп әгъзалардан тора. 15Әгәр аяк: «Мин, кул булмаганга, тәннеке түгел», – дисә, әлбәттә, ул шуңа күрә генә тәннең бер өлеше булмый калмас иде. 16Колак та: «Мин, күз булмаганга, тәннеке түгел», – дисә, әлбәттә, ул да тәннең бер әгъзасы булмый калмас иде. 17Әгәр бөтен тән күздән генә торса, ничек ишетә алыр иде? Бөтен тән колактан гына торса, ис сизү кайда булыр иде? 18Әмма ләкин Аллаһы тәндәге әгъзаларның һәрберсен Үзе теләгәнчә урнаштырган. 19Әгәр инде барысы бер әгъза булса, тән кайда булыр иде? 20Хәзер исә әгъзалар күп, әмма тән бер генә.

21Күз кулга: «Миңа кирәгең юк», – дип, яки баш аякларга: «Сез миңа кирәк түгел», – дип әйтә алмас. 22Киресенчә, тәннең зәгыйфьрәк күренгән әгъзалары бигрәк тә кирәк. 23Тәннең аз хөрмәткә ия булып күренгән өлешләрен зур хөрмәт белән киендерәбез. Килешсез саналган әгъзаларыбызны аеруча тырышып каплыйбыз, 24-25ә инде килешле әгъзаларыбызның моңа ихтыяҗы юк. Әмма тәндә бүленеш булмасын, бәлки барлык әгъзалар бер-берсе турында бер дәрәҗәдә кайгыртсыннар өчен, әһәмиятсезрәк әгъзаларга күбрәк хөрмәт күрсәтеп, Аллаһы тәндә әгъзаларны бергә шулай урнаштырды. 26Шуңа күрә бер әгъза җәфаланса, барлык әгъзалар да аның белән бергә җәфа чигә, бер әгъза дан казанса, әгъзаларның һәммәсе дә аның белән бергә шатлана+.

27Сез – Мәсихнең тәне, ә аерым-аерым – шул ук тәннең әгъзалары+. 28Аллаһы Үз бердәмлегендә берәүләрне – рәсүлләр, башкаларны – пәйгамбәрләр, бүтәннәрне өйрәтүчеләр итеп куйды. Аннары кайберәүләргә могҗизалар күрсәтү кодрәте, дәвалау, башкаларга ярдәм итү, идарә итү һәм таныш булмаган телләрдә сөйләү сәләте бирде+. 29Барысы да рәсүлләрме? Барысы да пәйгамбәрләрме? Барысы да өйрәтүчеләрме? Барысы да могҗиза күрсәтүчеләрме? 30Һәммәсенең дә дәвалау сәләте бармы? Барысы да таныш булмаган телләрдә сөйлиме? Барысы да бу телләрне аңлата беләме? 31Ләкин тагын да зуррак сәләтләргә омтылыгыз. Ә хәзер мин сезгә иң яхшы юлны күрсәтәм+.

13

Чын мәхәббәт

13^1Кешеләр һәм фәрештәләр телендә сөйләп торып та, миндә мәхәббәт юк икән, мин яңгыравык бакыр яки чыңлавык тәлинкә кебек кенә булыр идем. 2Пәйгамбәрлек итү сәләтем булса да, барлык серләрне һәм һәртөрле гыйлемне белсәм дә, таулар күчерерлек иманым булса да, әгәр мәхәббәтем юк икән, берни булмас идем+. 3Бөтен мөлкәтемне өләшеп, тәнемне яндырырга тапшырсам да[*], мәхәббәтем юк икән, миңа моннан бернинди дә файда булмас иде.

4Мәхәббәт түземле, шәфкатьле, көнләшми, мактанмый, тәкәбберләнми, 5дорфа түгел, үз файдасын эзләми, ярсымый, яман эшләрне истә тотмый. 6Мәхәббәт ялганга сөенми, ә хакыйкатькә шатлана. 7Ул барысына да түзә, бар нәрсәгә ышана, һәрнәрсәгә өметләнә һәм барысына сабыр итә.

8Мәхәббәт беркайчан да бетмәс – пәйгамбәрлек итүләр дә тукталыр, телләр дә тынар, белем дә юкка чыгар. 9Безнең белемебез дә, пәйгамбәрлек итүебез дә өлешчә генә бит, 10ә камиллек килгәч, өлешчә булганнар югалачак. 11Мин бала чагында балаларча сөйләдем, балаларча уйладым, балаларча фикер йөрттем, ә инде үсеп җиткәч, бала вакыттагы эшләрне ташладым+. 12Без хәзер, тонык көзгедәге чагылудай, анык күрмибез, ул вакытта исә турыдан-туры йөзгә-йөз күрәчәкбез. Хәзер белемем өлешчә генә, ул вакытта исә Аллаһы мине ничек тулы белсә, мин дә шулай тулы белермен+.

13Менә мәңге булачак өч нәрсә: иман, өмет һәм мәхәббәт. Ә мәхәббәт – аларның иң бөеге.

14

Таныш түгел телләр һәм пәйгамбәрлек итү

14^1Мәхәббәтне максат итеп, Изге Рухтан килгән сәләтләргә, бигрәк тә пәйгамбәрлек итү сәләтенә ашкыныгыз+. 2Күктән бирелгән таныш булмаган телдә сөйләүче кешеләргә түгел, Аллаһыга сөйли. Аны һичкем аңламый, ул Изге Рух ярдәмендә серләр сөйли. 3Пәйгамбәрлек итүче исә кешеләрне ныгыту, аларның рухларын күтәрү һәм алар юаныч тапсын өчен сөйли. 4Таныш түгел телдә сөйләүче – үзен, ә пәйгамбәрлек итүче иман итүчеләр бердәмлеген ныгыта. 5Барыгызның да таныш түгел телләрдә сөйләвен телим, ләкин пәйгамбәрлек итүегез тагын да яхшырак булыр иде. Пәйгамбәрлек итүче таныш түгел телләрдә сөйләүчедән өстенрәк, әгәр таныш түгел телләрдә сөйләүче иман итүчеләр бердәмлегенә үгет-нәсыйхәт бирү өчен, үз сүзләрен аңлата алмаса+.

6Имандашлар, яныгызга килеп, таныш түгел телләрдә сөйләп тә, сүзләремдә Аллаһыдан ачылыш та, белем дә, пәйгамбәрлек тә, үгет-нәсыйхәт тә булмаса, ни файда китерермен сезгә? 7Шуның кебек үк, тавыш чыгаручы җансыз курай яки арфа бер-берсенә охшамаган көй чыгармасалар, сез аларның көен танырсызмы? 8Әгәр быргы тонык аваз чыгарса, сугышка кем әзерләнер+? 9Менә шулай сез дә телегез белән кеше төшенмәслек сүзләр әйтәсез икән, сөйләгәнегезне ничек аңларлар? Сез җилгә генә сөйләгән булырсыз. 10Дөньяда күп төрле телләр бар, һәм аларның һәрберсенең үз мәгънәсе бар. 11Әгәр әйтелгән сүзнең мәгънәсен аңламасам, мин – сөйләүче өчен, ә ул минем өчен чит ил кешесе була. 12Сезнең белән дә шулай ук: Изге Рухтан килгән сәләтләргә омтылып, иман итүчеләр бердәмлеген нәсыйхәт итәчәк сәләтләрне мул кулланырга тырышыгыз.

13Шуңа күрә, таныш түгел телдә сөйләүче аңлата белү өчен дога кылсын. 14Мин таныш түгел телдә дога кылганда, рухым дога кыла, ә акылым анда катнашмый кала. 15Нәрсә эшләргә соң? Дога кылырмын: рухым белән генә түгел, әмма акылым белән дә. Данлап җырлармын: рухым белән генә түгел, әммә акылым белән дә+. 16Рухың белән генә Аллаһыга шөкер итсәң, белемсез кеше ничек «амин» дип ризалыгын белдерер? Ул бит син әйткәннәрне аңламас+. 17Син һичшиксез яхшы шөкер итәсең, әмма башка берәү моннан нәсыйхәт алмый. 18Мин, таныш түгел телләрдә һәммәгездән күбрәк сөйләвем өчен, Аллама шөкер итәм. 19Әмма иман итүчеләр бердәмлегендә таныш түгел телдә ун мең сүз әйтүгә караганда, башкаларны үгетләү өчен, биш аңлаешлы сүз әйтү дә яхшырак дип саныйм.

20Имандашлар, балаларча уйламагыз. Яманлыкка карата – сабыйлар кебек гаепсез, ә акылыгыз белән балигъ кешеләр сыман булыгыз+. 21Канунда болай дип язылган:

«Аңлашылмый торган телләр аша,
чит ил кешеләренең сүзләре белән
бу халыкка сөйләрмен, әмма алар
ул чакта да Мине тыңламаслар, – ди Раббы»[*]+.

22Димәк, таныш булмаган телләр – иманлылар өчен түгел, иман итмәүчеләр өчен билге. Пәйгамбәрлек итү исә иман итмәүчеләр өчен түгел, иманлылар өчен+. 23Шулай итеп, барлык иман итүчеләр бердәмлеге бергә җыелып, һәммәсе таныш түгел телләрдә сөйләгәндә, белемсез кешеләр яки иман итмәүчеләр кереп, алар: «Сез тилерәсез», – димәсләрме+? 24Әмма барысы да пәйгамбәрлек иткәндә, иман итмәүче яки белемсез берәү килеп керсә, ул һәрберсеннән үзен фаш итү, хөкемгә тарту сүзләрен ишетер. 25Шулай итеп, аның йөрәк серләре барысына ачылыр, ул, сәҗдә кылып, Аллаһыга табыныр да: «Чынлап та, Аллаһы сезнең белән», – дияр+.

Һәрнәрсә тәртипле һәм килешле булсын

26Димәк, имандашлар, нинди нәтиҗәгә киләбез инде? Сез бергә җыелган вакытта һәрберегезнең мәдхиясе, үгет-нәсыйхәте, Аллаһыдан ачылышы, таныш булмаган телдә хәбәре, аның аңлатмасы бар. Болар һәммәсе дә бердәмлекне ныгыту өчен булсын+. 27Кем дә булса таныш булмаган телдә сөйли икән, берәү аңлатып торсын. Ә ике яки иң күбе өч кеше бер-бер артлы сөйли ала. 28Арагызда аңлатучы булмаса, бердәмлектә сөйләүче дәшмәсен, үзенә һәм Аллаһыга гына сөйләсен.

29Пәйгамбәрләр дә икәү яки өчәү сөйләсеннәр, ә башкалар ишеткәннәре турында фикер йөртеп, аларга бәя бирсен+. 30Җыелышта утыручылар арасыннан башка берәүгә Аллаһыдан ачылыш килсә, беренче сөйләүче дәшмәсен. 31Һәммәгез дә өйрәнсен, дәртләнсен өчен, бер-бер артлы пәйгамбәрлек итә аласыз. 32Пәйгамбәрләрнең рухлары пәйгамбәрләргә буйсына, 33чөнки Аллаһы – тәртипсезлек Алласы түгел, тынычлык Алласы.

Изгеләрнең барлык бердәмлекләрендәге кебек, 34хатыннар бердәмлек җыелышларында дәшмәсеннәр, чөнки аларга анда сөйләргә рөхсәт ителми. Муса канунында әйтелгәнчә, алар буйсынучан булырга тиеш+. 35Алар нәрсә булса да белергә тели икән, өйләрендә ирләреннән сорасыннар, чөнки бердәмлек җыелышында хатыннарның сөйләве урынлы түгел.

36Аллаһы сүзе сездән чыктымы әллә? Әллә сезгә генә килеп ирештеме? 37Үзен пәйгамбәр яки рухи яктан бик сәләтле дип исәпләгән кеше сезгә язганнарымның Хаким Гайсә әмере икәнен танысын. 38Әгәр танымаса, ул да танылмасын. 39Шулай итеп, имандашлар, пәйгамбәрлек итәргә ашкыныгыз, әмма таныш булмаган телдә сөйләүне дә тыймагыз+. 40Тик һәрнәрсә килешле һәм тәртипле булырга тиеш+.

15

Гайсә Мәсихнең үледән терелүе

15^1Имандашлар, үзем сөйләгән Яхшы хәбәрне исегезгә төшереп китәм. Сез аны кабул иттегез һәм анда нык торасыз. 2Мин игълан иткән Яхшы хәбәр сүзләрен тотсагыз котылырсыз. Югыйсә, юкка гына иман китергән булып чыгасыз+.

3Мин сезгә үзем кабул иткән иң мөһим нәрсәне тапшырдым: Изге язмада язылганча, Мәсих гөнаһларыбыз өчен үлде,+
4күмелде һәм, Изге язмада әйтелгәнчә, өченче көнне үледән терелтелде+. 5Элек Кифаска, аннан соң унике шәкерткә,+
6шуннан бер үк вакытта биш йөздән артык имандашка күренде. Аларның күбесе әлегә кадәр исән-сау, ә кайберләре үлде инде. 7Шуннан соң Ул Ягъкубка, аннан барлык рәсүлләргә күренде+. 8Ә инде иң соңыннан, җитлекми туган баладай булуыма карамастан, миңа да күренде+. 9Мин бит – рәсүлләрнең иң кечесемен һәм рәсүл дип аталырга лаек та түгелмен, чөнки мин Аллаһы бердәмлеген эзәрлекләдем+. 10Әмма хәзер кем булсам, Аллаһы мәрхәмәте белән мин шул булдым. Ул күрсәткән мәрхәмәт юкка булмады: мин башкаларга караганда тырышыбрак хезмәт иттем. Хәер, мин түгел, минем белән булган Аллаһы мәрхәмәте хезмәт итте+. 11Әмма кем игълан итүе мөһим түгел – минме яки алармы. Иң мөһиме шул: без шуны игълан итәбез, һәм сез аңа ышандыгыз.

Үледән терелү

12Мәсихнең үледән терелтелгәне игълан ителгәч, сезнең кайберләрегез, үлгәннәр терелә алмый, дип ничек сөйли ала соң+? 13Үлгәннәр терелә алмый икән, Мәсих тә үледән терелтелә алмаган булып чыга. 14Әгәр Мәсих терелтелмәгән икән, хәбәребез дә, иманыгыз да юкка була. 15Моннан тыш без үзебез Аллаһының ялган шаһитлары булабыз, чөнки, Ул Мәсихне үледән терелтте, дип шаһитлык бирдек. Хәлбуки үлеләрне терелтеп булмагач, Аллаһы Мәсихне дә терелтмәгән булып чыга бит. 16Үлеләр терелтелмәсә, Мәсих тә үледән терелтелмәгән була. 17Әгәр Мәсих терелтелмәгән икән, иманыгыз – юкка, сез әле дә үз гөнаһларыгыз хакимлегендә+. 18Бу инде – Мәсихкә иман итеп үлгәннәр дә һәлак булдылар дигән сүз+. 19Мәсихкә бу тормышта гына өмет багласак, без – иң кызганыч кешеләр.

20Әмма ләкин чыннан да Мәсих үлеләр арасыннан беренче булып терелтелде+. 21Үлем дөньяга кеше белән килгән кебек, үлеләрнең терелүе дә бер Кеше аша булды+. 22Адәм аркасында һәммәсе үлгән сыман, Мәсих аша һәммәсе терелтеләчәк. 23Һәркем исә үз чиратында терелтеләчәк: беренче булып Мәсих, ә аннары, Ул килгәч, Аныкылар терелтеләчәк+. 24Шуннан соң бөтенесенең ахыры җитәр, Ул, һәртөрле җитәкчелекне, хакимиятне, кодрәтне юк итеп, патшалыкны Аллаһы Атага тапшырачак+. 25Барлык дошманнарын Үз аягы астына салганчы, Мәсих патшалык итәргә тиеш бит+. 26Юк ителәчәк соңгы дошман ул – үлем. 27Изге язмада әйтелгәнчә, «Аллаһы һәрнәрсәне Аның аягы астына салып буйсындырды»[*]. Гәрчә барысы да Мәсихкә буйсындырылды дип әйтелсә дә, Аңа һәммәсен дә буйсындырган Аллаһы барысы арасында юк, әлбәттә+. 28Ә инде һәрнәрсә Мәсихкә буйсындырылгач, Угыл да бар нәрсәне Үзенә буйсындырган Аллаһыга буйсыначак, шулай итеп, Аллаһы һәммәсе белән тулысынча хакимлек итәчәк+.

29Югыйсә, ник кайбер кешеләр суга чумдыру йоласын үлеләр өчен башкаралар? Чынлыкта үлеләр терелтелмәсә, ник үлеләр өчен моны эшлиләр? 30Ни өчен без үзебезне һәрвакыт куркыныч астына куябыз+? 31Мин һәр көн үлем белән йөзгә-йөз очрашам. Имандашлар, бу Хакимебез Мәсих Гайсә алдында сезнең белән горурлануым кебек үк хактыр+. 32Гади кешеләрчә уйласак, Эфестә ерткычлар белән көрәшүемнән, әгәр үлеләр терелтелмәсә, миңа ни файда? Үлеләр терелтелмәсә, «ашап-эчеп калыйк, чөнки иртәгә үләбез!»[*]+

33Алданмагыз: «азгын кешеләр белән аралашу яхшы әхлакны боза». 34Акылыгызга килегез һәм гөнаһ кылудан туктагыз! Кайберләрегез Аллаһыны белми бит, мин моны сезгә оят булсын өчен әйтәм+.

Җир һәм күк җисемнәре

35Кем дә булса: «Үлеләр ничек терелтеләчәк? Аларның тәне ул вакытта нинди булыр?» – дип сорар+. 36Әй акылсыз! Син чәчкән нәрсә, башта үлмәсә, терелмәячәк+. 37Чәчкәндә, булачак үсемлекнең үзен түгел, бер орлыкны – бодай яки нинди дә булса башка орлыкны чәчәсең. 38Әмма Аллаһы аңа ниндине теләсә, шундый тән бирә, һәр орлыкка үз тәнен бирә. 39Бар тәннәр дә бертөрле түгел. Кешеләрнең тәне башка, хайваннарныкы да икенче төрле, балыкларның, кошларның да тәне аерыла. 40Күктәге җисемнәр дә, җирдәге җисемнәр дә бар, әмма күктәге җисемнәрнең гүзәллеге җирдәге җисемнәрнекеннән аерыла. 41Кояшның да, айның да, йолдызларның да җемелдәүләре башка. Йолдызлар да җемелдәүләре ягыннан бер-берсеннән аерыла.

42Үлеләрнең терелүе дә шулай булачак. Тән чери торган итеп күмелә, ә мәңге үлми торган булып терелтелә+. 43Кызганыч итеп күмелә, данлы булып терелтелә. Зәгыйфь килеш күмелә, көчле булып терелеп тора. 44Җисми тән күмелә, рухи тән[*] терелеп тора. Җисми тән бар икән, рухи тән дә бар. 45Изге язмада болай дип язылган бит: «Беренче кеше Адәм – җан иясе булды»[*], ә соңгы Адәм – тормыш бирүче Рух+. 46Беренче булып исә рухи түгел, ә җисми, аннан соң гына рухи килә. 47Беренче кеше туфрак белән яратылды, ул – җирдән. Икенче Кеше – күктән+. 48Туфрак белән яратылган кеше нинди булса, җирнекеләр дә шундый, күктән булган Кеше нинди булса, күкнекеләр дә шундый. 49Без хәзер туфрак белән яратылган кешегә охшагандай, киләчәктә күктән булган Кешегә охшарбыз+.

50Имандашлар, шуны да әйтим: тән һәм каннан торганнар – Аллаһы Патшалыгына, фани исә мәңгелеккә ия була алмас. 51-52Тыңлагыз, бер сер әйтәм сезгә: без барыбыз да үлмәячәкбез, әмма быргының соңгы тавышы яңгыраганда, кинәт, күз ачып йомганчы, һәммәбез үзгәртеләчәкбез. Быргы тавышы белән үлеләр мәңге үлми торган булып терелеп торачаклар, һәм без үзгәртеләчәкбез++. 53Димәк, бу фани булган – мәңгелек нәрсәгә, үләчәк нәрсә – үлемсез нәрсәгә үзгәрергә тиеш+. 54Фани булган – мәңгелеккә һәм үләчәк нәрсә үлемсезгә үзгәргәч, Изге язмадагы: «Үлем җиңү белән йотылган»[*];+

55«Үлем, синең җиңүең кайда?

Үлем, синең чага торган угың кайда?»[*]

дигән сүзләр тормышка ашыр+. 56Үлемнең угы исә – гөнаһ, ә инде гөнаһның көче – Канун+. 57Әмма Хакимебез Гайсә Мәсих аша безгә җиңү бирә торган Аллаһыга рәхмәт яусын!+

58Менә шуның өчен, газиз имандашларым, нык торыгыз һәм какшамас булыгыз. Күрсәткән хезмәтегезнең Хаким Гайсә алдында юкка булмаячагын белеп, һәрвакыт Аның эшен бар көчегезне куеп башкарыгыз.

16

Иерусалимдәге иман итүчеләр өчен җыелган иганә

16^1Изгеләр өчен җыела торган иганәгә килгәндә, мин Гәләтиядәге иман итүчеләр бердәмлекләренә нинди күрсәтмә биргән булсам, сез дә шул рәвешчә эшләгез+. 2Мин яныгызга килгәч, иганә җыеп йөрмәс өчен, һәрберегез атнаның беренче көнендә, хәленә күрә, табышының бер өлешен аерып куеп сакласын+. 3Яныгызга килгәч, иганәгезне тапшыру өчен, сез сайлаячак кешеләрне хатлар белән Иерусалимгә җибәрермен+. 4Миңа да бару килешле булса, алар минем белән барырлар.

5Македуния аша узгач, мин яныгызга килермен. Мин Македуния аша барам бит+. 6Бәлки, беркадәр сезнең янда яшәрмен яки, хәтта, кышны да үткәрермен, шулай итеп, кая барсам да, мине озатып йөри алырсыз. 7Хәзер сезнең белән узып барышлый гына күрешергә теләмим бит, Раббы[*] насыйп итсә, беркадәр вакыт яныгызда тукталырга өметләнәм. 8Эфестә исә Илленче көн бәйрәменә кадәр калырмын,+
9чөнки монда, дошманнар күп булуга да карамастан, нәтиҗәле хезмәт итү өчен, ишекләр киң ачылды миңа.

10Тимутәй яныгызга килсә, карагыз аны, бернәрсәгә борчылмасын, чөнки ул да минем кебек Хаким эшләрен башкара+. 11Шуның өчен һичкем аңа кимсетеп карамасын. Аннары аны яныма иминлек белән озатыгыз. Мин аны имандашлар белән бергә көтәм.

12Апуллус имандашыбызга килгәндә исә, мин аның башка имандашлар белән яныгызга килүен бик нык үтендем. Әмма хәзергә ул сезнең янга барырга теләми, ләкин уңай вакыт табуга барыр+.

Соңгы үгетләр һәм сәламнәр

13Уяу һәм көчле булыгыз, иманыгыз нык булсын, кыю эш итегез+. 14Һәрнәрсәне яратып башкарыгыз+.

15Имандашлар, минем сезгә бер үтенечем бар. Сез Эстефәнәс гаиләсен беләсез, ул Ахаядә беренчеләрдән булып Мәсихкә иман китерде, һәм алар үзләрен изгеләргә хезмәт итүгә багышладылар+. 16Үзегезне шундыйларга, алар белән бергә хезмәт күрсәтүчеләр һәм авыр хезмәт башкаручыларның барысына да буйсындырыгыз+. 17Мин Эстефәнәснең, Фөртүнәтнең һәм Әхәйкнең монда килеп җитүенә шатмын: алар, сез юк чакта, җитешмәгән нәрсәләр белән мине тәэмин иттеләр. 18Алар минем рухымны да, сезнең рухыгызны да тынычландырдылар. Мондыйлар сезнең хөрмәткә лаек.

19Асия өлкәсендәге иман итүчеләр бердәмлекләре сезне сәламли. Өйләрендәге иман итүчеләр бердәмлекләре белән бергә Әкүл һәм Прискиллә сезгә Хаким исеме белән кайнар сәлам тапшыра+. 20Мондагы барлык имандашлар сезгә сәлам җибәрәләр. Бер-берегезне изге үбү белән сәламләгез+.

21Мин, Паул, үз кулым белән язып, сезгә сәлам җибәрәм+. 22Кем Хакимебез Гайсәне яратмый, аңа каһәр төшсен. «Марана та[*] – Хаким, кил инде!»+

23Хакимебез Гайсәнең мәрхәмәте сезнең белән булсын. 24Сез барыгыз да Мәсих Гайсәнеке. Минем мәхәббәтем сезнең барыгыз белән бергә булсын.

* 1:12 Кифас – Шимун Петернең икенче исеме.

* 1:19 Карагыз: «Ишагыйя», 29:14.

* 1:31 Карагыз: «Иремия», 9:24.

* 2:9 Карагыз: «Ишагыйя», 64:4.

* 2:16 Карагыз: «Ишагыйя», 40:13.

* 2:16 Соңгы җөмлә грек телендә сүзгә-сүз: Без исә Мәсихнең зиһененә ия.

* 3:19 Карагыз: «Әюб», 5:13.

* 3:20 Карагыз: «Зәбур», 93:11.

* 4:19 Раббы – «Хакимебез» дип тә аңларга мөмкин. Грек телендәге төп нөсхәдә «Раббы» һәм «Хаким» бер сүз белән бирелә.

* 5:13 Карагыз: «Канун», 13:5; 17:7.

* 6:16 Карагыз: «Яратылыш», 2:24.

* 7:21 Бу өлешне болай да аңларга мөмкин: «…хәтта мондый мөмкинлегең булса да, кол хәлендә калуың яхшырак».

* 7:36-38 Бу аятьләрне болай да аңларга мөмкин: «36 Әгәр берәү үз кәләшенә карата килешмәгәнне эшлим дип саный икән һәм үзенең җенси дәртен тыеп тора алмыйча, өйләнергә тиеш дип исәпләсә, теләгәнен кылсын – гөнаһ булмас. Ул өйләнсен. 37 Әмма кеше үз фикерендә нык торып, аны беркем мәҗбүр итмәсә һәм әгәр дә ул, үз ихтыярына буйсынып, кәләшенең сафлыгын сакларга карар кылса, ул яхшы эшли. 38 Шунлыктан, кәләше белән никахланучы яхшы эшли, ә инде өйләнмәүче тагын да яхшырак эшли».

* 9:9 Карагыз: «Канун», 25:4.

* 10:1-2 Карагыз: «Чыгыш», 13:21-22; 14:21-22.

* 10:3 Карагыз: «Чыгыш», 17:6; «Саннар», 20:10-11.

* 10:7 Карагыз: «Чыгыш», 32:6.

* 10:8 Карагыз: «Саннар», 25:1-9.

* 10:9 Карагыз: «Саннар», 21:4-6.

* 10:10 Карагыз: «Саннар», 16:41-49.

* 10:26 Карагыз: «Зәбур», 23:1.

* 12:10 Пәйгамбәрлек итү – Аллаһы сүзләрен турыдан-туры кабул итеп, аларны кешеләргә җиткерү.

* 12:10 Таныш булмаган телләр – күктән җибәрелгән телләр. Таныш булмаган телдә сөйләүчене Изге Рух рухландыра.

* 13:3 …тәнемне яндырырга тапшырсам да… – Кайбер кулъязмаларда бу урында «мактану өчен тәнемне үлемгә тапшырсам да» дигән мәгънә бар.

* 14:21 Карагыз: «Ишагыйя», 28:11-12.

* 15:27 Карагыз: «Зәбур», 8:7.

* 15:32 Карагыз: «Ишагыйя», 22:13.

* 15:44 Рухи тән – ягъни Изге Рух тарафыннан тормыш бирелгән тән.

* 15:45 Карагыз: «Яратылыш», 2:7.

* 15:54 Карагыз: «Ишагыйя», 25:8.

* 15:55 Карагыз: «Һошея», 13:14.

* 16:7 Раббы – «Хакимебез» дип тә аңларга мөмкин. Грек телендәге төп нөсхәдә «Раббы» һәм «Хаким» бер сүз белән бирелә.

* 16:22 Марана та – арамей телендәге сүзләр.

+ 1:2 Рәсүлләр 18:1-17, Римлыларга хат 1:7

+ 1:5 II Көринтлеләргә хат 8:7, II Көринтлеләргә хат 9:11

+ 1:7 Лүк 17:30, I Тессалуникәлеләргә хат 3:13, I Тессалуникәлеләргә хат 4:16-18, Филиппуйлыларга хат 3:20

+ 1:8 Филиппуйлыларга хат 1:6

+ 1:9 Яхъя 17:21, I Яхъядан хат 1:3, I Тессалуникәлеләргә хат 5:24, II Тессалуникәлеләргә хат 3:3, Гыйбриләргә хат 10:23

+ 1:10 I Көринтлеләргә хат 11:18

+ 1:11 I Көринтлеләргә хат 3:3

+ 1:12 Рәсүлләр 18:24, Рәсүлләр 19:1, I Көринтлеләргә хат 3:4-5, I Көринтлеләргә хат 4:6, I Көринтлеләргә хат 6:12, Титуска хат 3:13, Яхъя 1:42

+ 1:13 Эфеслеләргә хат 4:4-5
+ 1:14 Рәсүлләр 18:8, Римлыларга хат 16:23
+ 1:16 I Көринтлеләргә хат 16:15
+ 1:17 II Көринтлеләргә хат 10:10

+ 1:18 I Көринтлеләргә хат 2:1, II Көринтлеләргә хат 2:15, Римлыларга хат 1:16

+ 1:19 Ишагыйя 29:14

+ 1:20 Гыйбрәтле сүзләр 21:30, Ишагыйя 44:25, Римлыларга хат 1:22, I Көринтлеләргә хат 3:19

+ 1:22 Маттай 12:38, Марк 8:11, Яхъя 2:18, Яхъя 4:48, Яхъя 6:30

+ 1:23 Гәләтиялеләргә хат 5:11

+ 1:24 I Көринтлеләргә хат 2:7, Көлессәйлеләргә хат 2:3

+ 1:28 Ягъкубтан хат 2:5

+ 1:29 Римлыларга хат 3:27, Эфеслеләргә хат 2:9

+ 1:30 Эфеслеләргә хат 1:7, Филиппуйлыларга хат 3:9

+ 1:31 Иремия 9:24, II Көринтлеләргә хат 10:17

+ 2:1 I Көринтлеләргә хат 1:18, II Көринтлеләргә хат 2:15

+ 2:2 Гәләтиялеләргә хат 6:14

+ 2:3 II Көринтлеләргә хат 11:30, II Көринтлеләргә хат 12:5, Гәләтиялеләргә хат 4:13

+ 2:4 I Көринтлеләргә хат 4:20

+ 2:5 II Көринтлеләргә хат 4:7, II Көринтлеләргә хат 6:7

+ 2:6 Филиппуйлыларга хат 3:15
+ 2:7 Көлессәйлеләргә хат 2:3
+ 2:8 Яхъя 7:48, Рәсүлләр 13:27

+ 2:9 Ишагыйя 52:15, Ишагыйя 64:4, Ишагыйя 65:17

+ 2:10 Маттай 16:17, I Яхъядан хат 2:20
+ 2:11 Гыйбрәтле сүзләр 20:27
+ 2:12 Римлыларга хат 8:15
+ 2:13 II Көринтлеләргә хат 1:12, Яхъя 6:45
+ 2:14 Яхъя 14:17, Римлыларга хат 8:7
+ 2:16 Ишагыйя 40:13, Римлыларга хат 11:34

+ 3:2 I Петердән хат 2:2, Гыйбриләргә хат 5:13

+ 3:3 I Көринтлеләргә хат 1:10-11, Гәләтиялеләргә хат 5:19-20

+ 3:5 Рәсүлләр 18:24, Рәсүлләр 19:1, I Көринтлеләргә хат 1:12, I Көринтлеләргә хат 4:6, I Көринтлеләргә хат 16:12, Эфеслеләргә хат 3:7, Көлессәйлеләргә хат 1:25

+ 3:6 Рәсүлләр 18:4-11, Рәсүлләр 18:27-28, Яхъя 4:36-38

+ 3:7 Гәләтиялеләргә хат 6:3

+ 3:8 Маттай 16:27, II Яхъядан хат 1:8

+ 3:9 II Көринтлеләргә хат 6:1, Эфеслеләргә хат 2:20-22

+ 3:10 Римлыларга хат 15:20

+ 3:11 Ишагыйя 28:16, Эфеслеләргә хат 2:20, Көлессәйлеләргә хат 2:7, Ачылыш 21:14

+ 3:13 I Көринтлеләргә хат 1:7, I Көринтлеләргә хат 4:5, I Петердән хат 1:7

+ 3:15 Амос 4:11, Зәкәрия 3:2

+ 3:16 Римлыларга хат 8:9, I Көринтлеләргә хат 6:19, II Көринтлеләргә хат 6:16

+ 3:17 Эфеслеләргә хат 2:21

+ 3:19 Гыйбрәтле сүзләр 21:30, Ишагыйя 44:25, I Көринтлеләргә хат 1:20, Әюб 5:13

+ 3:20 Зәбур 93:10-11

+ 3:23 II Көринтлеләргә хат 10:7, Гәләтиялеләргә хат 3:29

+ 4:4 Рәсүлләр 23:1, Әюб 9:2, Әюб 9:15

+ 4:5 Маттай 7:1, Римлыларга хат 2:1, Әюб 12:22, Вәгазьче 12:14, Даниил 2:22, II Көринтлеләргә хат 10:18

+ 4:6 Рәсүлләр 18:24, Рәсүлләр 19:1, I Көринтлеләргә хат 1:12, I Көринтлеләргә хат 3:5

+ 4:7 Яхъя 3:27
+ 4:8 Һошея 12:8, Зәкәрия 11:5, Ачылыш 3:17
+ 4:9 Римлыларга хат 8:36

+ 4:10 II Көринтлеләргә хат 11:19, II Көринтлеләргә хат 13:9

+ 4:11 II Көринтлеләргә хат 11:27, Филиппуйлыларга хат 4:12

+ 4:12 Рәсүлләр 18:3, Маттай 5:44, I Петердән хат 3:9, Римлыларга хат 12:14

+ 4:14 II Көринтлеләргә хат 6:13

+ 4:15 Филимунга хат 1:10

+ 4:16 I Көринтлеләргә хат 11:1, I Тессалуникәлеләргә хат 3:7, II Тессалуникәлеләргә хат 3:7

+ 4:17 Рәсүлләр 16:1, I Көринтлеләргә хат 16:10, I Тимутәйгә хат 1:2

+ 4:19 I Көринтлеләргә хат 11:34, I Көринтлеләргә хат 16:5, II Көринтлеләргә хат 1:15-16

+ 4:20 I Көринтлеләргә хат 2:4

+ 4:21 II Көринтлеләргә хат 10:2, II Көринтлеләргә хат 13:2

+ 5:1 II Көринтлеләргә хат 12:21, Левиләр 18:8, Канун 22:30, Канун 27:20, Амос 2:7

+ 5:3 Көлессәйлеләргә хат 2:5

+ 5:5 II Көринтлеләргә хат 2:6, I Тимутәйгә хат 1:20, Гыйбрәтле сүзләр 23:14

+ 5:6 Маттай 13:33, Лүк 13:21, Гәләтиялеләргә хат 5:9

+ 5:7 Чыгыш 12:15, Канун 16:3

+ 5:8 Марк 8:15, Лүк 12:1

+ 5:9 Эфеслеләргә хат 5:11, II Тессалуникәлеләргә хат 3:14

+ 5:11 II Тессалуникәлеләргә хат 3:6
+ 5:12 Марк 4:11, Канун 17:7
+ 6:1 Маттай 18:17
+ 6:2 Маттай 19:28
+ 6:5 I Көринтлеләргә хат 15:34
+ 6:7 Маттай 5:39-40

+ 6:9 Гәләтиялеләргә хат 5:21, Эфеслеләргә хат 5:5, Чыгыш 20:14, Гыйбриләргә хат 13:4

+ 6:10 Марк 7:21-23, Гәләтиялеләргә хат 5:19-21

+ 6:11 Эфеслеләргә хат 2:2, Яхъя 13:8, Эфеслеләргә хат 5:26, Титуска хат 3:5, Гыйбриләргә хат 10:22

+ 6:12 I Көринтлеләргә хат 10:23

+ 6:15 Эфеслеләргә хат 5:30

+ 6:16 Яратылыш 2:24, Марк 10:7-8, Эфеслеләргә хат 5:31

+ 6:17 Эфеслеләргә хат 4:4

+ 6:18 Гәләтиялеләргә хат 5:19, Эфеслеләргә хат 5:3, I Тессалуникәлеләргә хат 4:3

+ 6:19 Римлыларга хат 14:7

+ 6:20 II Петердән хат 2:1, I Көринтлеләргә хат 7:23

+ 7:3 Чыгыш 21:10

+ 7:5 Чыгыш 19:15, I Елъязма 21:1, Маттай 4:3, I Тессалуникәлеләргә хат 3:5

+ 7:6 II Көринтлеләргә хат 8:8

+ 7:7 Маттай 19:11-12, I Көринтлеләргә хат 12:4, I Петердән хат 4:10

+ 7:9 I Тимутәйгә хат 5:14
+ 7:10 Малахи 2:16, Марк 10:9
+ 7:11 Марк 10:11
+ 7:12 Эзра 10:3, Эзра 10:11
+ 7:14 Малахи 2:15
+ 7:16 I Петердән хат 3:1

+ 7:18 Рәсүлләр 15:1-2, Гәләтиялеләргә хат 5:2

+ 7:19 Римлыларга хат 2:28-29, Гәләтиялеләргә хат 3:28, Гәләтиялеләргә хат 5:6, Көлессәйлеләргә хат 3:11

+ 7:22 Яхъя 8:32, Ягъкубтан хат 2:12, I Петердән хат 2:16, Римлыларга хат 6:18, II Көринтлеләргә хат 3:17, Гәләтиялеләргә хат 5:1, Филимунга хат 1:16, Римлыларга хат 6:22

+ 7:23 I Көринтлеләргә хат 6:20, Левиләр 25:42, Левиләр 25:55

+ 7:25 II Көринтлеләргә хат 8:10-11
+ 7:30 II Көринтлеләргә хат 6:10
+ 7:31 I Петердән хат 4:7, I Яхъядан хат 2:17
+ 7:32 Маттай 6:25, Лүк 10:41
+ 7:38 Гыйбриләргә хат 13:4
+ 7:39 Римлыларга хат 7:2

+ 8:1 Рәсүлләр 15:20, Рәсүлләр 15:29, I Көринтлеләргә хат 13:4-13

+ 8:2 Гәләтиялеләргә хат 6:3

+ 8:3 Гәләтиялеләргә хат 4:9

+ 8:4 Канун 4:35, Канун 6:4-5, I Патшалар 12:21, Ишагыйя 41:24

+ 8:6 Малахи 2:10, Эфеслеләргә хат 4:6, Яхъя 1:3, Римлыларга хат 11:36, Көлессәйлеләргә хат 1:16, Гыйбриләргә хат 1:2

+ 8:7 I Көринтлеләргә хат 10:28-29

+ 8:8 Марк 7:19, Рәсүлләр 10:12-15, Римлыларга хат 14:14

+ 8:10 Римлыларга хат 14:1, Рәсүлләр 15:29, I Көринтлеләргә хат 10:19, Ачылыш 2:14

+ 8:11 Римлыларга хат 14:15

+ 8:13 Римлыларга хат 14:21

+ 9:1 I Тессалуникәлеләргә хат 2:6-7, Филимунга хат 1:8, Рәсүлләр 9:3-6

+ 9:4 II Тессалуникәлеләргә хат 3:8-9

+ 9:5 Марк 6:3, Яхъя 2:12, Яхъя 7:3, Рәсүлләр 1:14, I Көринтлеләргә хат 9:5, Гәләтиялеләргә хат 1:19, Марк 1:30

+ 9:6 Рәсүлләр 4:36, Рәсүлләр 13:2, Рәсүлләр 15:36, Гәләтиялеләргә хат 2:9

+ 9:7 II Көринтлеләргә хат 10:4, II Тимутәйгә хат 2:3, Гыйбрәтле сүзләр 27:18

+ 9:9 Канун 25:4, I Тимутәйгә хат 5:18

+ 9:10 Римлыларга хат 4:23-24, II Тимутәйгә хат 2:6

+ 9:11 Римлыларга хат 15:27, Гәләтиялеләргә хат 6:6

+ 9:13 Левиләр 6:16, Левиләр 6:26
+ 9:14 Лүк 10:7, I Тимутәйгә хат 5:18
+ 9:15 Рәсүлләр 18:3
+ 9:16 Римлыларга хат 1:14
+ 9:17 Гәләтиялеләргә хат 2:7

+ 9:18 II Көринтлеләргә хат 11:7, II Көринтлеләргә хат 11:9

+ 9:19 II Көринтлеләргә хат 4:5

+ 9:20 Рәсүлләр 16:3, Рәсүлләр 21:23-26

+ 9:21 Римлыларга хат 2:12, Римлыларга хат 2:14, Гәләтиялеләргә хат 2:3

+ 9:22 II Көринтлеләргә хат 11:29, I Көринтлеләргә хат 10:33

+ 9:24 Гәләтиялеләргә хат 5:7

+ 9:25 I Петердән хат 5:4, Филиппуйлыларга хат 3:14, II Тимутәйгә хат 2:5

+ 10:1 Чыгыш 13:21, Чыгыш 14:22
+ 10:3 Чыгыш 16:15, Чыгыш 16:35, Канун 8:3
+ 10:5 Саннар 14:29, Саннар 14:36-37
+ 10:6 Саннар 11:4-6, Зәбур 77:18
+ 10:7 Чыгыш 32:6
+ 10:8 Саннар 25:1-9
+ 10:9 Зәбур 94:9, Саннар 21:5-6
+ 10:10 Саннар 14:29-37
+ 10:11 Римлыларга хат 4:23
+ 10:12 Римлыларга хат 11:20-21

+ 10:13 I Көринтлеләргә хат 1:9, Әюб 5:19, Зәбур 33:20, II Петердән хат 2:9

+ 10:14 I Яхъядан хат 5:21

+ 10:16 Марк 14:22-23, Яхъя 6:51, I Көринтлеләргә хат 11:23-26

+ 10:17 Римлыларга хат 12:5, I Көринтлеләргә хат 12:12-13, Эфеслеләргә хат 4:25

+ 10:18 Левиләр 3:3, Левиләр 7:15

+ 10:19 Рәсүлләр 15:29, I Көринтлеләргә хат 8:4, Ачылыш 2:14

+ 10:20 Канун 32:17, Зәбур 105:37
+ 10:21 II Көринтлеләргә хат 6:15
+ 10:22 Канун 32:21, Вәгазьче 6:10
+ 10:23 I Көринтлеләргә хат 6:12

+ 10:24 I Көринтлеләргә хат 13:5, Филиппуйлыларга хат 2:21

+ 10:25 I Көринтлеләргә хат 8:7
+ 10:26 Зәбур 23:1
+ 10:27 Лүк 10:8
+ 10:30 Римлыларга хат 14:6
+ 10:31 Көлессәйлеләргә хат 3:17

+ 10:32 I Көринтлеләргә хат 8:13, Римлыларга хат 14:13

+ 10:33 I Көринтлеләргә хат 9:22, II Көринтлеләргә хат 12:14

+ 11:1 I Көринтлеләргә хат 4:16, I Тессалуникәлеләргә хат 1:6, II Тессалуникәлеләргә хат 3:7

+ 11:3 Эфеслеләргә хат 1:22, Эфеслеләргә хат 4:15, Яратылыш 3:16, Эфеслеләргә хат 5:23, Яхъя 14:28, I Көринтлеләргә хат 15:24

+ 11:5 IV Патшалар 22:14, Лүк 2:36, Рәсүлләр 21:9

+ 11:6 Канун 21:12
+ 11:7 Яратылыш 1:26
+ 11:8 Яратылыш 2:21-23
+ 11:9 Яратылыш 2:18
+ 11:11 Гәләтиялеләргә хат 3:28
+ 11:15 Саннар 5:18
+ 11:18 I Көринтлеләргә хат 1:10-12
+ 11:19 I Яхъядан хат 2:19
+ 11:22 Гыйбрәтле сүзләр 17:5
+ 11:23 Гәләтиялеләргә хат 1:12
+ 11:24 Лүк 22:19
+ 11:25 Лүк 22:20
+ 11:27 Яхъя 6:53-56
+ 11:32 Гыйбрәтле сүзләр 3:12
+ 12:1 I Көринтлеләргә хат 14:1
+ 12:2 Эфеслеләргә хат 2:12
+ 12:3 I Яхъядан хат 4:2-3

+ 12:4 Римлыларга хат 12:6, Эфеслеләргә хат 4:4-6

+ 12:5 Римлыларга хат 12:7
+ 12:6 Филиппуйлыларга хат 2:13
+ 12:9 Маттай 17:20, I Көринтлеләргә хат 13:2

+ 12:10 Марк 16:17, Рәсүлләр 2:4, Рәсүлләр 10:46, I Көринтлеләргә хат 14:2

+ 12:12 Римлыларга хат 12:5, I Көринтлеләргә хат 10:17, Эфеслеләргә хат 4:25

+ 12:13 Гәләтиялеләргә хат 5:6, Эфеслеләргә хат 2:14, Көлессәйлеләргә хат 3:11

+ 12:26 Римлыларга хат 12:15

+ 12:27 Римлыларга хат 12:5, Эфеслеләргә хат 1:23, Эфеслеләргә хат 4:12, Көлессәйлеләргә хат 1:18, Көлессәйлеләргә хат 1:24

+ 12:28 Рәсүлләр 11:27, Эфеслеләргә хат 4:11

+ 12:31 I Көринтлеләргә хат 14:1, I Көринтлеләргә хат 14:39

+ 13:2 Рәсүлләр 2:18, Маттай 17:20, Марк 11:23, I Көринтлеләргә хат 12:9

+ 13:11 Эфеслеләргә хат 4:14

+ 13:12 Маттай 5:8, I Яхъядан хат 3:2, I Көринтлеләргә хат 8:3, Гәләтиялеләргә хат 4:9

+ 14:1 I Көринтлеләргә хат 16:14, I Көринтлеләргә хат 12:1

+ 14:5 Саннар 11:29

+ 14:8 Саннар 10:9

+ 14:15 Ягъкубтан хат 5:13, Эфеслеләргә хат 5:19

+ 14:16 II Көринтлеләргә хат 1:20, Ачылыш 3:14

+ 14:20 Эфеслеләргә хат 4:14, Маттай 18:3, I Көринтлеләргә хат 2:6

+ 14:21 Ишагыйя 28:11-12
+ 14:22 Рәсүлләр 2:6
+ 14:23 Рәсүлләр 2:13
+ 14:25 Ишагыйя 45:14, Зәкәрия 8:23

+ 14:26 II Көринтлеләргә хат 12:19, II Көринтлеләргә хат 13:10

+ 14:29 I Яхъядан хат 4:1, I Тессалуникәлеләргә хат 5:20-21

+ 14:34 I Тимутәйгә хат 2:11-12, Яратылыш 3:16, I Петердән хат 3:1, Эфеслеләргә хат 5:22, Көлессәйлеләргә хат 3:18

+ 14:39 I Көринтлеләргә хат 12:31, I Көринтлеләргә хат 14:1

+ 14:40 Көлессәйлеләргә хат 2:5
+ 15:2 Гәләтиялеләргә хат 3:4
+ 15:3 Ишагыйя 53, Лүк 24:27
+ 15:4 Зәбур 15:10, Ишагыйя 53:11
+ 15:5 Лүк 24:34, Лүк 24:36

+ 15:7 Рәсүлләр 12:17, Лүк 24:50, Рәсүлләр 1:3-4

+ 15:8 II Көринтлеләргә хат 12:11

+ 15:9 Эфеслеләргә хат 3:7-8, Рәсүлләр 8:3

+ 15:10 II Көринтлеләргә хат 11:23, Көлессәйлеләргә хат 1:29

+ 15:12 Рәсүлләр 23:8, II Тимутәйгә хат 2:18

+ 15:17 Римлыларга хат 4:25

+ 15:18 I Тессалуникәлеләргә хат 4:16, Ачылыш 14:13

+ 15:20 I Тессалуникәлеләргә хат 4:14, II Тимутәйгә хат 2:8, Рәсүлләр 26:23, Көлессәйлеләргә хат 1:18, Ачылыш 1:5

+ 15:21 Римлыларга хат 5:12-18

+ 15:23 I Тессалуникәлеләргә хат 4:16

+ 15:24 I Петердән хат 3:22, Римлыларга хат 8:38, Эфеслеләргә хат 1:21, Даниил 7:14, Даниил 7:27, Убадия 1:21, Зәкәрия 14:9, Лүк 1:33, Ачылыш 11:15

+ 15:25 Зәбур 109:1, Гыйбриләргә хат 2:8

+ 15:27 Зәбур 8:7, Эфеслеләргә хат 1:22

+ 15:28 Яхъя 14:28, Эфеслеләргә хат 1:23, Көлессәйлеләргә хат 3:11

+ 15:30 II Көринтлеләргә хат 11:26
+ 15:31 I Тессалуникәлеләргә хат 2:19
+ 15:32 Ишагыйя 22:13
+ 15:34 I Көринтлеләргә хат 6:5
+ 15:35 Яхәзкыл 37:3
+ 15:36 Яхъя 12:24

+ 15:42 Даниил 12:2, Филиппуйлыларга хат 3:21, Көлессәйлеләргә хат 3:1

+ 15:45 Яратылыш 2:7
+ 15:47 Яратылыш 2:7, Яхъя 3:13, Яхъя 6:38
+ 15:49 Яратылыш 5:3
+ 15:51 Филиппуйлыларга хат 3:21

+ 15:52 Ишагыйя 27:13, Маттай 24:31, I Тессалуникәлеләргә хат 4:16, Ачылыш 11:15, I Тессалуникәлеләргә хат 4:15, Филиппуйлыларга хат 3:21

+ 15:53 II Көринтлеләргә хат 5:2-4

+ 15:54 Ишагыйя 25:8

+ 15:55 Һошея 13:14, II Тимутәйгә хат 1:10, Гыйбриләргә хат 2:14-15

+ 15:56 Римлыларга хат 4:15, Римлыларга хат 7:8

+ 15:57 Римлыларга хат 8:37

+ 16:1 Рәсүлләр 24:17, Римлыларга хат 15:25-28, Гәләтиялеләргә хат 2:10

+ 16:2 Рәсүлләр 20:7, Ачылыш 1:10, II Көринтлеләргә хат 8:3, II Көринтлеләргә хат 9:3

+ 16:3 Рәсүлләр 18:27, II Көринтлеләргә хат 3:1, Рәсүлләр 24:17, Римлыларга хат 15:25-28

+ 16:5 Рәсүлләр 19:21, II Көринтлеләргә хат 1:16

+ 16:8 Чыгыш 23:16, Чыгыш 34:22, Левиләр 23:15, Канун 16:9, Рәсүлләр 2:1

+ 16:10 Рәсүлләр 16:1, I Көринтлеләргә хат 4:17

+ 16:12 Рәсүлләр 18:24, Рәсүлләр 19:1, I Көринтлеләргә хат 1:12, I Көринтлеләргә хат 3:5, I Көринтлеләргә хат 4:6

+ 16:13 Маттай 25:13, II Тессалуникәлеләргә хат 2:15

+ 16:14 I Көринтлеләргә хат 14:1

+ 16:15 I Көринтлеләргә хат 1:16

+ 16:16 Филиппуйлыларга хат 2:29, I Тессалуникәлеләргә хат 5:12-13, I Тимутәйгә хат 5:17

+ 16:19 Рәсүлләр 18:2, Римлыларга хат 16:3, II Тимутәйгә хат 4:19

+ 16:20 Римлыларга хат 16:16

+ 16:21 Гәләтиялеләргә хат 6:11, Көлессәйлеләргә хат 4:18, II Тессалуникәлеләргә хат 3:17, Филимунга хат 1:19

+ 16:22 Римлыларга хат 9:3, Гәләтиялеләргә хат 1:8, Ачылыш 22:20

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

I Көринтлеләргә Хат

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек